Wat is zorgfraude en zorgcriminaliteit?
Het overgrote deel van de zorgondernemers levert met goede intenties betrouwbare zorg. Helaas zijn er ook zorgondernemers die het systeem misbruiken om er zelf beter van te worden ten koste van cliënten. We spreken dan van zorgfraude. Cliënten krijgen hierdoor minder, verkeerde of helemaal geen zorg waar zij wel recht op hebben. Dit heeft als gevolg dat veel geld verloren gaat dat eigenlijk bedoeld is voor de zorg. Dit kan uiteindelijk weer leiden tot hogere zorgpremies, het betalen van meer belastinggeld en het verslechteren van de kwaliteit van zorg met alle gevolgen van dien.
Wanneer zorgfraude verweven raakt met criminaliteit, spreken we van zorgcriminaliteit. Hierbij voeren zorgaanbieders (via bestuurders, personeel en/of cliënten) doelbewust criminele activiteiten uit. Denk bijvoorbeeld aan malafide jeugdzorgmedewerkers die jongeren ronselen voor criminaliteit, een bestuurder van een zorgaanbieder die in de drugscriminaliteit zit, een zorgaanbieder die met foutieve declaraties vastgoed aankoopt, etc.
Kwartiermaker aanpak zorgcriminaliteit
Om zorgcriminaliteit aan te pakken is begin dit jaar een kwartiermaker aanpak zorgcriminaliteit binnen het RIEC Noord-Nederland aangesteld. In een korte periode heeft de kwartiermaker een advies opgesteld over de vervolgaanpak van het RIEC Noord-Nederland op het thema zorgcriminaliteit. Dit advies beschrijft de werkzaamheden, acties en prioriteiten voor het RIEC Noord-Nederland. Hierbij is rekening gehouden met de aanbevelingen uit het fenomeenonderzoek ‘Zorgen in Noord-Nederland’ en de behoeften van de RIEC-partners.
De kwartiermaker heeft met verschillende RIEC-partners en de projectleiders van de drie provinciale normen gesproken. Ook is er een vragenlijst verstuurd naar de gemeenten (Openbare Orde en Veiligheid en toezichthouders sociaal domein). Daarnaast zijn er nog veel andere partijen die niet in het RIEC-samenwerkingsverband zitten, maar ook een rol hebben in de aanpak van zorgcriminaliteit. Denk aan het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ), de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), de zorgkantoren, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Met deze partijen heeft de kwartiermaker ook gesproken.
Regionale verschijningsvorm
Het advies van de kwartiermaker is uiteindelijk besproken in zowel het Regieteam als de Stuurgroep. Hierbij heeft de Stuurgroep het belang van blijvende aandacht voor het thema bevestigd. Daarom heeft zij besloten om zorgcriminaliteit aan te wijzen als regionale verschijningsvorm. Dit betekent dat signalen en casuïstiek nu rechtstreeks onder het thema zorgcriminaliteit kunnen worden opgepakt, zonder dat deze eerst aan een bestaande landelijke verschijningsvorm (bijvoorbeeld witwassen of drugscriminaliteit) moet worden gekoppeld.
Projectleider zorgcriminaliteit
Daarnaast heeft de Stuurgroep besloten een projectleider zorgcriminaliteit aan te stellen om de aanbevelingen van de kwartiermaker effectief op te volgen. De projectleider is verantwoordelijk voor het prioriteren, implementeren, coördineren en borgen van de aanbevelingen, evenals voor de reguliere werkzaamheden binnen het thema.
Factsheet advies kwartiermaker
De belangrijkste aanbevelingen uit het advies van de kwartiermaker zijn samengevat in de Factsheet advies kwartiermaker. Deze factsheet is gedeeld met alle Adviseurs Openbare Orde en Veiligheid, toezichthouders sociaal domein in Noord-Nederland en met de verschillende partners waarmee de kwartiermaker heeft gesproken.
Waarvoor kun je bij het RIEC Noord-Nederland terecht?
Bij de aanpak van zorgcriminaliteit kan het RIEC Noord-Nederland partners op verschillende manieren ondersteunen:
- Bewustwording en weerbaarheid
In de factsheet van de kwartiermaker is terug te lezen dat het RIEC Noord-Nederland verschillende sessies/trainingen wil ontwikkelen. Op dit moment is er al een Werkgroep Bibob en Zorg (met onder andere het RIEC Noord-Nederland en het Landelijk Bureau Bibob) die een training heeft ontwikkeld over het toepassen van de Wet Bibob bij zorg-aanbestedingen. Deze training is bedoeld voor Bibob-medewerkers én medewerkers die betrokken zijn bij de zorginkoop. De training wordt in het voorjaar 2027 gegeven in Noord-Nederland. In december volgt meer informatie over de datum, locatie en wijze van aanmelden.
Ook kunnen we op korte termijn de workshop ‘Hoe word ik steenrijk in 800 dagen?’ aanbieden. In deze interactieve workshop nemen we je mee in de wereld van zorgcriminaliteit. Wat is er voor nodig om een zorgbedrijf te starten én te runnen en hoe kunnen criminelen hiermee grote bedragen verdienen?
Afgelopen juni hebben we de eerste ‘Pilottraining Hydra’ gegeven voor een drietal gemeenten in Noord-Nederland. Hydra is een checklist waarbij inzicht wordt verkregen in mogelijke risico’s bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders. De methode is ontwikkeld in het Fieldlab Ondermijning in de Zorg. Deze methode zullen wij eerst verder doorontwikkelen, waarna we de training breder kunnen aanbieden.
- Bestuurlijke advisering en ondersteuning
Het RIEC Noord-Nederland ondersteunt en adviseert op het thema in de provinciale werkgroepen. Daarnaast adviseren we gemeenten over het toepassen van de Wet Bibob bij zorgaanbestedingen. Dit kan bijvoorbeeld in de aanbestedingsfase, waarbij we adviseren over welke Bibob-clausules en eventuele andere integriteitseisen moeten worden opgenomen in de aanbestedingsfase. Ook adviseren we in de aanbestedings- en contractfase bij concrete Bibob-casuïstiek.
- Casuïstiek en informatiepositie
Heb je mogelijke signalen van zorgcriminaliteit? Dan kun je contact opnemen met het RIEC Noord-Nederland. We kunnen dan bijvoorbeeld sparren over welke vervolgstappen je zelf (nog) kunt nemen op basis van je eigen bevoegdheden. Zijn er geen mogelijkheden meer? Dan kunnen we gezamenlijk kijken of er voldoende is om een RIEC-signaal in te dienen.












