Zorgcriminaliteit
De zorg is kwetsbaar voor criminele inmenging door o.a. versnipperde wet- en regelgeving, onvoldoende (mogelijkheden tot) screening van zorgaanbieders en een complex stelsel van toezicht en handhaving. Zorgaanbieders zijn actief binnen meerdere gemeenten en leveren zorg vanuit verschillende wetten. De praktijk wijst dan ook uit dat de zorg door mensen met slechte bedoelingen al lang wordt gezien als verdienmodel. Ook criminele en malafide zorgaanbieders houden zich bezig met (georganiseerde) zorgfraude en/of andere vormen van zorgcriminaliteit. Niet alleen de overheid wordt financieel benadeeld, maar zorgcriminaliteit maakt ook slachtoffers. Kwetsbare burgers worden misbruikt en krijgen niet de kwaliteit en omvang van de zorg die zij nodig hebben.
De definitie van zorgfraude en zorgcriminaliteit is in de kern hetzelfde: het opzettelijk misleidend handelen binnen het zorgdomein, waarbij doelbewust in strijd met de regels wordt gehandeld met het oog op eigen of andermans gewin. Het verschil tussen beide begrippen zit in de verschijningsvorm. Bij zorgfraude gaat het met name om het vaststellen van (bewuste) ondoelmatigheid, onrechtmatigheid en/of gebrek aan kwaliteit van zorg. De term zorgcriminaliteit wordt gehanteerd vanwege de verwevenheid tussen zorg en criminaliteit. Hierbij voeren zorgaanbieders doelbewust criminele activiteiten uit zoals onder andere: criminele uitbuiting, witwassen, verwevenheid met de drugs- en hennepmarkt, verwevenheid met criminele netwerken en het plegen van (georganiseerde) zorgfraude. Onbedoelde financiering en facilitering van criminaliteit door de overheid moet worden voorkomen en aangepakt. Die aanpak vraagt om integrale samenwerking op alle niveaus (Bron: Factsheet zorgcriminaliteit RIEC).
Informatie delen en analyseren als kern van de integrale casusaanpak
De integrale casusaanpak is gestart met een signaal van een Drentse gemeente met vermoedens van zorgfraude en (zorg)criminaliteit. Om de informatiepositie te versterken is eerst een informatiebeeld opgesteld aan de hand van relevante informatie afkomstig van de diverse deelnemers in het DIO. Op basis van een gezamenlijke analyse kwamen meerdere aanwijzingen naar voren die duiden op de verwevenheid van zorg en criminaliteit zoals malafide zorgactiviteiten, drugscriminaliteit, illegale prostitutie, belastingfraude, en ongebruikelijk bezit en vermogen. Door het DIO is vervolgens een advies opgesteld over de te volgen integrale aanpak, waaronder het instellen van een strafrechtelijk- en fiscaal onderzoek. Het afgestemde optreden van de Belastingdienst, Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD), politie en het Openbaar Ministerie (OM) op basis van de eigen wettelijke taken en bevoegdheden heeft recentelijk geleid tot huiszoekingen en de aanhouding van drie subjecten uit de casus op verdenking van o.a. zorgfraude, valsheid in geschrifte, belastingfraude en oplichting (RTV Drenthe). Een aangrijpende casus waarbij kwetsbare personen het voornaamste slachtoffer zijn: Cliënten met een lichamelijke- en verstandelijke beperking die niet de zorg hebben gekregen die nodig was, die ernstig in hun vrijheid zijn beperkt, wiens zorggelden zijn afgepakt en onder druk criminele activiteiten moesten verrichten.
Samen blijven leren
Ook in de strijd tegen zorgcriminaliteit is de integrale (casus)aanpak dus een belangrijk middel. Het versterkt samenwerking en maakt een integrale interventie mogelijk. Daarnaast is dit ook het moment om terug te kijken op de samenwerking. Wat gaat goed en wat moet verbeterd worden? En hebben onze interventies geholpen om het gewenste effect te bereiken? De evaluatie zorgt ervoor dat we als samenwerkingsverband continu blijven leren van en met elkaar. Het is daarnaast ook van belang om de kennis over het criminele fenomeen te blijven vergroten. Zorgcriminaliteit is in het meerjarenplan 2025-2028 van het RIEC Noord-Nederland daarom aangewezen als een van de onderzoeksthema’s. Dat moet leiden tot een beter informatiebeeld waarmee de RIEC-partners samen een krachtiger vuist kunnen maken tegen de georganiseerde ondermijnende criminaliteit.